Dairesel Spiral Yangın Merdiveni
Dairesel (Spiral) Yangın Merdiveni Nedir?
Kısa cevap: Dairesel yangın merdiveni, basamakları ortadaki bir çelik dikmenin etrafında dönen kaçış merdivenidir. Çok az yer kaplar. Yönetmelik onu şartlı kabul eder ve şartlar binanın yeni mi, mevcut mu olduğuna göre değişir. Yeni binada sınırlar sıkıdır, mevcut binada çok daha geniştir.
Bu fark çoğu kaynakta atlanıyor. Oysa İstanbul'da 2007'den önce projesi onaylanmış çok sayıda bina yönetmelik açısından mevcut yapı sayılır. Spiral merdiven bu binalarda sanıldığından çok daha fazla yerde uygulanabilir.
Önce Binanızın Yeni mi, Mevcut mu Olduğunu Belirleyin
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, 19 Aralık 2007'den önce yapı ruhsatı başvurusundaki projeleri onaylanmış binaları mevcut yapı kabul eder (Madde 138). Bu binalar için yönetmeliğin ayrı bir bölümü daha esnek şartlar koyar. Sonradan onaylanan binalar yeni bina kurallarına tabidir.
Yeni Binalarda Şartlar (Madde 43)
| Şart | Yönetmelikteki sınır |
|---|---|
| Malzeme | Yanmaz malzeme |
| Merdiven genişliği | en az 100 cm |
| Hizmet verdiği yer | kullanıcı yükü 25 kişiyi aşmayan kat, ara kat veya balkon |
| Toplam yükseklik | en çok 9,50 m |
| Basış genişliği | kova merkezinden en fazla 50 cm uzaklıkta en az 250 mm |
| Basamak yüksekliği (rıht) | en çok 175 mm |
| Baş kurtarma yüksekliği | en az 2,50 m |
Kat yüksekliği 3 m olan yeni bir binada 9,50 m, zeminden üçüncü kat döşemesine kadar olan yüksekliği karşılar. Yani yeni binada spiral merdiven, az kişinin kullandığı alçak bir bölümden çıkış içindir. Bu şartları sağlamayan dairesel merdiven zorunlu çıkış olarak kullanılamaz.
Mevcut Binalarda Şartlar (Madde 154)
| Şart | Yönetmelikteki sınır |
|---|---|
| Malzeme | Yanmaz malzeme |
| Merdiven genişliği | en az 70 cm, katta 60 kişiden fazla kullanıcı varsa en az 80 cm |
| Hizmet verdiği yer | kullanıcı sayısı 100 kişiyi aşmayan kat, ara kat veya balkon |
| Toplam yükseklik | konutlarda en çok 51,50 m, diğer yapılarda en çok 30,50 m |
| Basamak genişliği | kova merkezinden 50 cm uzaklıkta en az 25 cm |
| Basamak yüksekliği (rıht) | en çok 175 mm |
İzin verilmeyen yapılar: mevcut yapılarda yataklı sağlık tesisleri, huzurevleri, anaokulu ve ilköğretim okulları ile bir katında 50 kişiden fazla kullanıcı bulunan eğlence yerlerinde dairesel merdivene izin verilmez (Madde 154/6).
Neden önemli? 2007 öncesi projeli altı katlı bir apartmanda spiral merdiven yönetmeliğe uygun olabilir. Aynı yükseklikteki yeni bir binada olamaz. Keşifte ilk bakılan belge bu yüzden binanın proje onay tarihidir.
Dış Cephede Pencere Mesafesi
Bina dışına yapılan spiral merdiven aynı zamanda dış kaçış merdivenidir. Yeni binada merdivenin herhangi bir bölümüne yanlardan yatay ve alttan düşey 3 m içinde, merdivenden daha az korunumlu kapı veya pencere bulunamaz (Madde 42).
Mevcut binada bu mesafe yanlardan yatay 1,8 m'dir. Mesafe içinde kalan pencereler bütün katlarda yangına en az 60 dakika dayanıklı hâle getirilirse merdiven yine uygulanabilir (Madde 153). Bu yüzden keşifte cephedeki pencere yerleri tek tek ölçülür.
Spiral Merdiven Nerede Doğru Seçimdir?
- Çatı katı ve teras çıkışı. Tek dairenin kullandığı üst kattan ikinci çıkış gerektiğinde.
- Asma kat ve ara kat. Atölye, depo veya mağazadaki az kullanıcılı ara katlarda.
- Mevcut apartmanın arka cephesi. Kollar ve sahanlıklar için yer olmayan dar arka bahçelerde.
- Balkondan tahliye. Balkonu bahçeye bağlayan kısa çıkışlarda.
Kalabalık katlarda ve sınırı aşan yüksekliklerde doğru çözüm genellikle Z tipi yangın merdivenidir. Zemin katta merdiven ayağına yer yoksa makaralı yangın merdiveni seçeneğine bakabilirsiniz.
Spiral mi, Z Tipi mi?
| Dairesel (spiral) | Z tipi | |
|---|---|---|
| Kapladığı alan | En az, tek bir daire kadar | Kollar ve sahanlıklar için daha geniş |
| Kat başına kullanıcı | yeni binada 25, mevcut binada 100 kişiye kadar | Merdiven genişliğine göre hesaplanır |
| Kalabalık tahliye | Uygun değil | Uygun |
| Yardımla taşıma | Zor, basamaklar döner | Daha kolay, kollar düz |
Karar iki soruyla verilir: yükseklik binanızın tabi olduğu sınırın altında mı ve çıkış yapılacak katta kaç kişi var? İkisi de sınırın içindeyse spiral merdiven size alan kazandırır. Değilse başka tipe geçmek gerekir. Tiplerin tam karşılaştırması yangın merdiveni çeşitleri sayfasında.
İmalat ve Malzeme
Merdiven, ortada taşıyıcı bir çelik boru dikme ve ona bağlanan basamaklardan oluşur. Basamak yüzeyi kaymayı önleyen malzemeden yapılır. Dış mekânda genellikle baklava desenli sac veya ızgara basamak kullanılır. Korkuluk dış kenar boyunca kesintisiz devam eder.
Yönetmelik mevcut yapılardaki dış kaçış merdivenlerinin korozyona karşı korunmasını ve acil durumda kullanılabilir olmasını şart koşar (Madde 154/5). Dış ortamdaki spiral merdivende kaynak noktaları ve basamak altları suyu tutar. Sıcak daldırma galvanizli imalat bu yüzden bakım yükünü azaltır. Korkuluk ölçüsünün nereden geldiğini korkuluk yüksekliği yazımızda anlattık.
Sık Sorulan Sorular
Spiral yangın merdiveni yönetmeliğe uygun mu?
Şartları sağlarsa uygundur. Yeni binada en az 100 cm genişlik, en fazla 9,50 m yükseklik ve 25 kişilik kat sınırı vardır. Mevcut binada genişlik 70 cm, konutta yükseklik 51,50 m, kat sınırı 100 kişidir.
Spiral yangın merdiveni kaç kata kadar yapılabilir?
Yönetmelik kat sayısı değil yükseklik verir. Yeni binada en çok 9,50 m. Mevcut binada konutlarda 51,50 m, diğer yapılarda 30,50 m.
Spiral merdivenin genişliği en az kaç cm olmalı?
Yeni binada en az 100 cm. Mevcut binada en az 70 cm, katta 60 kişiden fazla kullanıcı varsa en az 80 cm.
Mevcut apartmana spiral yangın merdiveni yapılır mı?
2007 öncesi projeli apartmanlarda Madde 154 şartlarıyla yapılabilir. Yükseklik 51,50 m'yi, kattaki kullanıcı sayısı 100 kişiyi aşmamalıdır. Apartmanlara özgü karar süreci apartman yangın merdiveni yönetmeliği yazısında.
Hangi binalarda spiral merdiven kullanılamaz?
Mevcut yapılarda yataklı sağlık tesisleri, huzurevleri, anaokulu ve ilköğretim okulları ile katında 50 kişiden fazla kullanıcı olan eğlence yerlerinde kullanılamaz. Yeni binalarda Madde 43'ün sınırlarını aşan her yerde kullanılamaz.
Spiral merdiven Z tipinden ucuz mu?
Her zaman değil. Fiyatı tipten çok yükseklik, genişlik ve yüzey koruması belirler. Kalem kalem açıklama yangın merdiveni fiyatları sayfasında.
İstanbul'da Dairesel Yangın Merdiveni İmalatı
Binanız yeni ya da mevcut yapı sınırlarının içindeyse spiral merdiveni ölçüye özel imal edip monte ediyoruz. Sınırın dışındaysa size uygun tipi keşif gününde söylüyoruz. İstanbul genelinde ve Gebze'de çalışıyoruz.
Binanızın hangi kurala tabi olduğunu ve spiral merdivene uyup uymadığını ücretsiz keşifte netleştirelim: 0216 766 34 04
Bu sayfa genel bilgilendirmedir. Projenize özgü şartlar için mimarınıza veya itfaiyeye danışın. Madde numaraları 15 Eylül 2026 tarihli resmî metinden kontrol edilmiştir.