Yangın Merdiveni Yönetmeliği
Yangın Merdiveni Yönetmeliği: Zorunluluk, Ölçüler ve Uygunluk
Kısa cevap: Türkiye'de yangın merdiveni şartları Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) ile belirlenir. Yönetmeliğe göre bütün yapılarda, aksi belirtilmedikçe en az 2 çıkış bulunması zorunludur. Kaçış merdivenlerinde basamak yüksekliği 175 mm'yi geçemez, basamak genişliği 250 mm'den az olamaz ve merdiven genişliği 80 cm'nin altına inemez. Bina yüksekliği 21,50 m'yi aşan binalarda bina dışında açık merdivene izin verilmez.
Bu sayfadaki bütün ölçüler ve zorunluluklar, yönetmeliğin Resmî Gazete'de yayımlanan güncel metninden madde numarasıyla aktarılmıştır. Uygulamada bina kullanım sınıfı, kullanıcı yükü ve yapı yüksekliği farklılık yarattığı için, projenizin uygunluğu her zaman kendi mimari projesi üzerinden değerlendirilmelidir.
Yangın Merdiveni Hangi Binalarda Zorunlu?
Yönetmelik, zorunluluğu doğrudan "şu kattan sonra merdiven yapılır" biçiminde değil, çıkış sayısı ve kaçış kapasitesi üzerinden kurar. Belirleyici olan üç şey vardır: binanın kullanım sınıfı, kattaki kişi sayısı (kullanıcı yükü) ve en uzak noktadan çıkışa olan mesafe.
- Genel kural: Bütün yapılarda, aksi belirtilmedikçe en az 2 çıkış tesis edilmesi ve çıkışların korunmuş olması gerekir (Madde 39).
- 50 kişi eşiği: 50 kişinin aşıldığı her mekânda en az 2 çıkış bulunması şarttır. Yüksek tehlikeli yerlerde bu eşik 25 kişidir (Madde 39).
- 500 ve 1000 kişi: Kişi sayısı 500'ü geçerse en az 3 çıkış, 1000'i geçerse en az 4 çıkış bulunmak zorundadır (Madde 39).
- Bodrum katlar ve yüksek binalar: Kaçış merdivenine bir yangın güvenlik holünden veya korunumlu bir holden geçilerek girilmesi zorunludur (Madde 40).
- Dışarı açılma şartı: Kaçış merdivenlerinin kapasite ve sayı bakımından en az yarısının doğrudan bina dışına açılması gerekir (Madde 41).
"Yüksek bina" ne demek?
Yönetmeliğin tanımına göre yüksek bina; bina yüksekliği 21,50 m'den veya 7 kattan fazla, yapı yüksekliği 30,50 m'den veya 10 kattan fazla olan binalardır. Bu tanım önemlidir, çünkü yüksek bina sayılan yapılarda hem merdiven genişliği hem yangın güvenlik holü şartları değişir.
Kaçış Merdiveni Ölçüleri (Madde 41)
| Ölçü | Yönetmelik şartı | Madde |
|---|---|---|
| Basamak yüksekliği (rıht) | en çok 175 mm | 41/7 |
| Basamak genişliği (basış) | en az 250 mm | 41/7 |
| Baş kurtarma yüksekliği | basamak üzerinden en az 210 cm | 41/6 |
| Sahanlıklar arası kot farkı | en çok 300 cm | 41/6 |
| Sahanlık aralığı | en çok 17, en az 4 basamakta bir sahanlık | 41/3 |
| Sahanlık ölçüsü | genişliği ve uzunluğu merdiven genişliğinden az olamaz | 41/4 |
| Kova hattında en dar basamak | konutlarda en az 100 mm, diğer yapılarda en az 125 mm | 41/8 |
| Basamak yüzeyi | kaymayı önleyen malzemeden olması şarttır | 41/4 |
| Yanal koruma | her iki yanda duvar, korkuluk veya küpeşte bulunması gerekir | 41/8 |
| Sahanlık kapısı | kaçış yolunun 1/3'ünden fazlasını daraltacak şekilde konumlandırılamaz | 41/5 |
Sık karıştırılan nokta: Yönetmelik korkuluk bulunmasını zorunlu kılar, ancak kaçış merdivenleri bölümünde korkuluğun santimetre cinsinden yüksekliğini belirlemez. İnternette dolaşan sabit korkuluk yüksekliği rakamları bu yönetmeliğin kaçış merdiveni maddelerinden gelmez; ilgili Türk Standartlarından veya başka düzenlemelerden gelir. Projenizde korkuluk yüksekliği için mimarınızın atıf yaptığı standardı esas alın.
Merdiven ve Kaçış Yolu Genişliği (Madde 33)
- Hiçbir çıkış, kaçış merdiveni veya kaçış yolu 80 cm'den dar olamaz.
- Kaçış yolu aynı zamanda binanın mekânlarına hizmet veren koridor veya hol olarak kullanılıyorsa 110 cm'den dar olamaz.
- Yüksek binalarda kaçış yollarının ve merdivenlerin genişliği 120 cm'den az olamaz.
- Genişliği 200 cm'yi aşan merdivenler, korkuluklarla 100–160 cm arasında parçalara ayrılır.
- Kaçış yolu koridoru yüksekliği 210 cm'den az olamaz.
- Genişlikler temiz genişlik olarak ölçülür. Merdiven kolu iki duvar arasındaysa temiz genişlik, duvarların bitmiş yüzeyleri arasındaki ölçüdür; bir tarafta korkuluk varsa duvar yüzeyi ile korkuluğun iç yüzeyi arasıdır. Küpeşte çıkıntısının 80 mm'si temiz genişliğe dâhil edilir.
Dıştan Açık Yangın Merdiveni Şartları (Madde 42)
Binanın dışına yapılan çelik kaçış merdivenleri, ilgili şartlara uyulması kaydıyla iç kaçış merdiveni yerine kullanılabilir. Bu, mevcut binalarda en sık başvurulan çözümdür; ancak üç şart atlanırsa merdiven uygunsuz hâle gelir:
- Dış kaçış merdiveninin korunumlu yuva içinde olması şart değildir.
- Açık dış kaçış merdiveninin herhangi bir bölümüne yanlardan yatay ve alttan düşey 3 m içerisinde, merdivenin özelliklerinden daha az korunumlu kapı, pencere gibi duvar boşluğu bulunamaz.
- Bina yüksekliği 21,50 m'den fazla olan binalarda bina dışında açık merdivene izin verilmez.
Üçüncü madde pratikte en belirleyici olanıdır: 21,50 m sınırının üzerindeki bir binaya dıştan açık merdiven yapılması, merdiven ne kadar sağlam üretilirse üretilsin yönetmeliğe uygun sayılmaz.
Dairesel (Spiral) Yangın Merdiveni Şartları (Madde 43)
- Yanmaz malzemeden yapılmış ve en az 100 cm genişlikte olmak kaydıyla, kullanıcı yükü 25 kişiyi aşmayan bir kattan, ara kattan veya balkondan zorunlu çıkış olarak hizmet verebilir.
- Dairesel merdivenler 9,50 m'den yüksek olamaz.
- Kova merkezinden en fazla 50 cm uzaklıktaki basış genişliği 250 mm'den az olamaz.
- Basamak yüksekliği 175 mm'den çok olamaz.
- Baş kurtarma yüksekliği 2,50 m'den az olamaz.
Bu şartları sağlamayan dairesel merdivenler zorunlu çıkış olarak kullanılamaz. Spiral merdiven dar alanlarda cazip görünür; ancak 25 kişilik kullanıcı yükü sınırı ve 9,50 m yükseklik sınırı çoğu apartman ve iş yeri için bu çözümü tek başına yetersiz bırakır.
Yangın Güvenlik Holü (Madde 34)
Yangın güvenlik holü, kaçış merdivenine duman geçişini engellemek, söndürme ve kurtarma ekiplerinin kullanması ve gerektiğinde engellilerin bekletilmesi için yapılır.
- Duvar, tavan ve tabanında hiçbir yanıcı malzeme kullanılamaz.
- Yangına en az 120 dakika dayanıklı duvar ve en az 90 dakika dayanıklı duman sızdırmaz kapı ile diğer bölümlerden ayrılır.
- Taban alanı 3 m²'den az, 6 m²'den fazla olamaz; kaçış yönündeki boyutu 1,8 m'den az olamaz.
- Acil durum asansörü önündeki hol 6–10 m² arasında olur ve herhangi bir boyutu 2 m'den az olamaz.
- Yapı yüksekliği 51,50 m'den az olan binalarda, parlayıcı madde bulundurmayan ve kullanım alanlarından kapıyla ayrılan koridor ve hollerden kaçış merdivenine ulaşılıyorsa yangın güvenlik holü gerekli değildir.
Merdiven Yerleşimi: En Çok Yapılan Hatalar (Madde 40)
- Kaçış yolları ve kaçış merdivenleri yan yana yapılamaz. Birbirinin alternatifi olacak şekilde konumlandırılmaları gerekir.
- Genel merdivenlerden geçilerek kaçış merdivenine ulaşılamaz.
- Kaçış merdivenine giriş ile kat sahanlığının aynı kotta olması gerekir.
- Kaçış merdivenlerinin, başladıkları kottan çıkış kotuna kadar süreklilik göstermesi gerekir.
- Merdivenin indiği nokta ile dış açık alan arasındaki uzaklık, merdiven birden fazla kata hizmet veriyorsa 10 m'yi aşamaz; yağmurlama sistemi varsa en fazla 15 m olabilir (Madde 41).
- Bir koridordaki iki kaçış merdiveni arasındaki mesafe, yağmurlama sistemi yoksa koridor uzunluğunun yarısından, varsa 1/3'ünden az olamaz (Madde 39).
Sıkça Sorulan Sorular
Yangın merdiveni kaç katlı binada zorunludur?
Yönetmelik zorunluluğu kat sayısına değil, çıkış sayısına ve kullanıcı yüküne bağlar. Bütün yapılarda aksi belirtilmedikçe en az 2 çıkış gerekir; 50 kişinin aşıldığı her mekânda en az 2 çıkış şarttır. Kat sayısı ise "yüksek bina" tanımı üzerinden devreye girer: 7 kattan veya 21,50 m'den yüksek binalarda merdiven genişliği ve yangın güvenlik holü şartları ağırlaşır.
Basamak ölçüsü kaç olmalı?
Basamak yüksekliği en çok 175 mm, basamak genişliği en az 250 mm olmalıdır (Madde 41/7).
Dıştan çelik merdiven yapabilir miyim?
Bina yüksekliğiniz 21,50 m'yi aşmıyorsa ve merdivenin 3 m çevresinde korunumsuz kapı/pencere yoksa evet. 21,50 m'nin üzerinde bina dışında açık merdivene izin verilmez.
Mevcut binama sonradan yaptırabilir miyim?
Evet. Mevcut binalarda dıştan açık çelik kaçış merdiveni en yaygın çözümdür. Uygunluk, merdivenin ölçüleri kadar yerleşimine de bağlıdır; bu yüzden imalattan önce mevcut projenin incelenmesi gerekir.
Uygunluk Kontrol Listesi
Mevcut merdiveninizi hızlıca değerlendirmek için:
- Basamak yüksekliği 175 mm'yi aşıyor mu?
- Basamak genişliği 250 mm'nin altında mı?
- Merdiven genişliği 80 cm'nin (yüksek binada 120 cm'nin) altında mı?
- 17 basamaktan fazla ara vermeden devam eden bir kol var mı?
- Baş kurtarma yüksekliği 210 cm'nin altına düşüyor mu?
- Merdivenin 3 m çevresinde korunumsuz pencere veya kapı var mı?
- Merdiven, genel merdivenin hemen yanında mı konumlanmış?
- Basamak yüzeyi kaygan mı?
Bu maddelerden birine "evet" diyorsanız, merdiveniniz denetimde sorun çıkarabilir.
Hangi Merdiven Tipi Yönetmeliğe Uygun?
Yönetmelik bir merdiveni tipiyle değil, karşıladığı şartlarla değerlendirir: genişlik, basamak ölçüsü, korkuluk yüksekliği, malzeme dayanımı ve kaçış yolunun kesintisizliği. Aynı bina için birden fazla tip uygun olabilir; seçim cephe durumuna, kat sayısına ve kullanıcı yüküne göre yapılır.
- Z tipi yangın merdiveni: sahanlıklı, düz kollu yapısıyla kaçış yolu şartlarını en rahat karşılayan tiptir. Kalabalık kullanımlı binalarda ve zorunlu çıkış gereken projelerde ilk tercihtir.
- Makaralı yangın merdiveni: cephede yer kısıtı olan binalarda kullanılır. Kullanım anında indirilen bir çözümdür; her bina sınıfında zorunlu çıkış yerine geçmez, projeye göre değerlendirilmelidir.
- Dairesel (spiral) merdiven: dar alanlarda cazip görünse de kullanıcı yükü sınırı nedeniyle zorunlu çıkış olarak kullanımı kısıtlıdır.
Binanız için hangi tipin uygun olduğunu ve maliyeti belirleyen kalemleri yerinde keşifle netleştiriyoruz.
Bina Türüne Göre Ayrıntılı Rehberler
Yönetmelik şartları bina türüne göre farklı okunur. Kendi durumunuza en yakın sayfadan devam edebilirsiniz:
- Apartmanlarda yangın merdiveni yönetmeliği — konut binaları, kat malikleri süreci, mevcut binada revizyon
- İş yerlerinde yangın merdiveni yönetmeliği — kullanıcı yükü, itfaiye uygunluk süreci, kiracı sorumluluğu
- Eğitim kurumlarında yangın merdiveni yönetmeliği — okul, anaokulu, yurt; gece tahliyesi ve yaş grubu
- Binalarda yangın merdiveni zorunluluğu — bina türlerine genel bakış
İstanbul'da Yönetmeliğe Uygun Yangın Merdiveni İmalatı
Garanti Yangın Güvenlik olarak İstanbul genelinde yangın merdiveni imalatı, montajı ve bakımını üstleniyoruz. Projeye özel çelik üretim yapıyor, ölçü ve yerleşimi yukarıdaki yönetmelik şartlarına göre planlıyoruz. Binanızın mevcut durumunu yerinde inceleyip uygunluk değerlendirmesi ve ücretsiz keşif sunuyoruz.
Bu sayfadaki bilgiler Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in yürürlükteki metninden derlenmiştir ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Binanızın kullanım sınıfına ve projesine özgü şartlar için mimarınıza veya ilgili itfaiye birimine danışınız.