Yangın Merdiveni Boyası: Nasıl Boyanır, Ne Renk Olur?
Yangın merdiveni pastan arındırılıp astar, ara kat ve son kattan oluşan bir sistemle boyanır. Boyanın ömrünü markası değil, yüzey hazırlığı ve kat kalınlığı belirler. Rengi için yönetmelikte bir kural yoktur; "kırmızı olmalı" bilgisi yaygın ama dayanaksızdır.
Aynı boya bir merdivende yıllarca dayanır, diğerinde birkaç kışta kabarır. Aradaki fark çoğu zaman boyada değil, boyadan önce yapılan işte. Bu yazıda o işi adım adım, standart numaralarıyla anlatıyoruz.
Yangın Merdiveni Boyanır mı?
Boyanır ve bakımsız bırakılmamalıdır. Yönetmelik, mevcut yapılardaki dış kaçış merdivenlerinin korozyona karşı korunmasını, yeterli taşıma kapasitesine sahip olmasını ve acil durumda kullanılabilir olmasını şart koşar (Madde 154/5).
Boya ancak sağlam bir gövdeyi korur. Pas yüzeyde kalmışsa temizlenip boyanır. Pas profilde kesit kaybı yaptıysa boya taşıma kapasitesini geri getirmez, o parça değiştirilir. Bu ayrımın nasıl yapıldığını yangın merdiveni bakımı yazımızda anlattık.
Önce Ortamı Belirleyin: Korozyon Sınıfları
Doğru boya sistemi merdivenin durduğu havaya göre seçilir. ISO 12944-2 standardı dış ortamı korozyon sınıflarına ayırır:
| Sınıf | Dış ortam | Korumasız çeliğin ilk yıl kaybı |
|---|---|---|
| C2 | Kirliliği düşük, çoğunlukla kırsal alanlar | düşük |
| C3 | Orta düzeyde kükürt dioksit kirliliği olan kent ve sanayi havası, tuzluluğu düşük kıyılar | 25 ile 50 mikron |
| C4 | Sanayi bölgeleri ve tuzluluğu orta düzeyde olan kıyılar | 50 ile 80 mikron |
| C5 | Nemi yüksek, agresif havalı sanayi bölgeleri ve tuzluluğu yüksek kıyılar | 80 ile 200 mikron |
İstanbul'da kent içindeki bir arka cephe çoğu zaman C3 çevresinde değerlendirilir. Deniz kıyısı ve sanayi bölgeleri C4 ve üstüne çıkabilir. Kesin sınıf yerinde, rüzgârın ve denizin etkisine bakılarak belirlenir. Sahil hattındaki korozyon riskini Büyükçekmece yangın merdiveni sayfasında örnekledik.
Galvaniz mi, Boya mı, İkisi Birden mi?
| Boya sistemi | Sıcak daldırma galvaniz | Dupleks (galvaniz ve boya) | |
|---|---|---|---|
| Nasıl korur | Film tabakası çeliği havadan ayırır | Çinko tabaka çeliği korur, çizikte önce kendisi aşınır | İki katman birlikte |
| Standart | ISO 12944 | EN ISO 1461 | İkisi |
| Nerede uygulanır | Sahada veya atölyede | Yalnız galvaniz tesisinde, daldırma havuzunda | Galvaniz tesiste, boya sonra |
| Kurulu merdivende | Uygulanabilir | Söküp tesise götürmek gerekir | Mevcut galvanizin üstüne boya eklenebilir |
EN ISO 1461'e göre 6 mm'den kalın çelikte galvaniz kaplamanın ortalaması en az 85 mikron olmalıdır. İskandinav galvanizciler birliği bu kaplamanın ömrünü ortama göre tahmin eder. Bu tahmine göre kaplama C3 ortamda 40 ile 100 yıldan uzun dayanır. C4'te 20 ile 40, C5'te 10 ile 20 yıl dayanır. Amerikan Galvanizciler Birliği ise dupleks sistemin, iki katmanın ayrı ömürlerinin toplamının 1,5 ile 2,3 katı koruma sağladığını belirtir.
Basitçe: yeni imalatta dış ortam için galvaniz, deniz kıyısında dupleks sistem öne çıkar. Kurulu ve boyalı bir merdivende doğru seçilmiş boya sistemi en pratik yoldur. Galvanizli imalatın ayrıntıları galvanizli yangın merdiveni sayfasında.
Yangın Merdiveni Nasıl Boyanır? Adım Adım
- Durum tespiti. Kaynak dikişleri, ankraj noktaları ve basamak altları incelenir. Yüzey pası ile kesit kaybı ayrılır.
- Yüzey hazırlığı. En iyi sonuç kumlamayla alınır. ISO 8501-1'deki Sa 2½ derecesinde yüzey; yağ, kir, tufal, pas ve eski boyadan arındırılır, geriye yalnız hafif lekeler kalır. Sahada kumlama yapılamıyorsa telli fırça ve zımpara diskiyle mekanik temizlik yapılır. Bu durumda ömür beklentisi düşer.
- Astar. Pas önleyici astar sürülür. Dış ortam için çinko bakımından zengin epoksi astar yaygın bir seçimdir.
- Ara kat. Epoksi ara kat, toplam kalınlığı ve bariyer etkisini artırır.
- Son kat. Poliüretan son kat, rengi ve parlaklığı güneşe karşı korur.
- Kalınlık ölçümü. Her katın kuru film kalınlığı ölçüm cihazıyla kontrol edilir. Sistemin söz verdiği ömür ancak belirtilen kalınlık sağlanırsa geçerlidir.
- Basamaklar. Yönetmelik basamakların kaymayı önleyen malzemeden olmasını şart koşar (Madde 41/4). Düz ve parlak bir son kat basamağı kaygan yapabilir. Basamaklarda kaymaz katkılı son kat kullanılır veya baklava deseni açıkta bırakılır.
Galvanizli bir yüzey boyanacaksa uygun yüzey hazırlığı ve galvanize uyumlu astar gerekir. Sıradan astar çinkoya tutunmayabilir.
Örnek boya sistemleri
| Ortam ve hedef | Katlar | Toplam kalınlık |
|---|---|---|
| C3, yüksek dayanıklılık | Epoksi 100 mikron, poliüretan 50 mikron | 150 mikron |
| C4, çok yüksek dayanıklılık | Çinkolu epoksi 50, epoksi 160, poliüretan 50 mikron | 260 mikron |
Bu iki sistem bir boya üreticisinin ISO 12944 seçim kılavuzundan alınmıştır ve Sa 2½ hazırlanmış çelik içindir. Zorunlu reçete değildir; üreticiden üreticiye değişir.
Yangın Merdiveni Ne Renk Olur?
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik merdivenin rengi için bir kural koymaz. Metnin tamamında merdiven rengi veya fosforlu boya şartı geçmez. "Yangın merdiveni kırmızı olmalı" bilgisinin yönetmelikte karşılığı yoktur.
Yönetmeliğin renk verdiği yer yönlendirme işaretleridir. İşaretler yeşil zemin üzerine beyazdır ve "ÇIKIŞ" ya da "ACİL ÇIKIŞ" yazısını taşır (Madde 73/4). Yerden 200 ile 240 cm yüksekliğe yerleştirilir (Madde 73/5).
Merdivenin rengini cephe ve bakım kolaylığına göre seçebilirsiniz. Önemli olan, işaretlerin görünür kalmasıdır. Yönetmelik kaçış yolunda karışıklık yaratacak ışıklı işaret veya nesne bulundurulmasını yasaklar (Madde 73/6).
Boya Yanmaz mı? Yangın Geciktirici Boyayla Karıştırmayın
"Yangın merdiveni boyası" diye aratınca iki ayrı ürün çıkar. Korozyon boyası merdiveni pastan korur. Yangın geciktirici boya ise ısıyla kabararak çelik taşıyıcının yangında ısınmasını yavaşlatır. İkincisine ihtiyaç olup olmadığını binanın yangın ve statik projesi belirler.
Yönetmelik kaçış merdivenlerinin duvar, tavan ve tabanında yanıcı malzeme kullanılmasını yasaklar (Madde 38/3). Boya türü için ayrı bir hüküm koymaz. Çelik ve çinko test gerekmeden A1, yani hiç yanmaz sınıfta sayılır. İnorganik bir katmanla kaplanmış metaller de öyledir (Ek-2/C).
Epoksi ve poliüretan gibi organik boya filmleri bu kapsama kendiliğinden girmez. Bu yüzden kullanılacak boyanın TS EN 13501-1'e göre yangın sınıfını üreticiden istemeniz doğru olur.
Ne Sıklıkla Boyanmalı?
Tek bir süre yoktur. ISO 12944 boya sistemlerini ilk büyük bakıma kadar geçen süreye göre dört sınıfa ayırır:
- Düşük: 7 yıla kadar
- Orta: 7 ile 15 yıl
- Yüksek: 15 ile 25 yıl
- Çok yüksek: 25 yıldan fazla
Teklif alırken iki şeyi sorun: sistem hangi korozyon sınıfı için ve hangi dayanıklılık sınıfı için seçildi? Bu iki bilgiyi içermeyen bir teklif size ömür vaat etmiyor demektir. Arada yapılan yıllık kontrol ve lokal rötuş, büyük bakımı öteler.
Sık Sorulan Sorular
Yangın merdiveni hangi boyayla boyanır?
Dış ortamda çinko bakımından zengin epoksi astar, epoksi ara kat ve poliüretan son kattan oluşan sistem yaygındır. Kat kalınlıkları ortamın korozyon sınıfına göre seçilir.
Yangın merdiveni ne renk olmalı?
Yönetmelikte merdiven rengi için kural yoktur. Renk kuralı yönlendirme işaretleri içindir: yeşil zemin üzerine beyaz.
Paslı yangın merdiveni boyanır mı?
Yüzey pası temizlenip boyanabilir. Pas kesit kaybı yaptıysa o profil değiştirilir, çünkü boya taşıma kapasitesini geri getirmez.
Galvanizli yangın merdiveni boyanır mı?
Boyanabilir, buna dupleks sistem denir. Galvanize uyumlu astar ve uygun yüzey hazırlığı gerekir.
Yangın merdivenini boyatmak için ruhsat gerekir mi?
Hayır. İmar Kanunu Madde 21, boya ve badanayı ruhsata tabi olmayan işler arasında sayar. Merdivenin yapımı ise ruhsat ister; ayrıntısı yangın merdiveni ruhsatı yazımızda.
Merdiveninizin boyayla mı, parça değişimiyle mi toparlanacağını ücretsiz keşifte söyleyelim: 0216 766 34 04
Kaynaklar
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, Madde 38, 41, 73, 154 ve Ek-2
- 3194 sayılı İmar Kanunu, Madde 21
- Hempel, ISO 12944:2018 kılavuzu
- Galvanizers Association, EN ISO 1461
- Nordic Galvanizers, korozyon sınıfları ve galvaniz ömrü
- American Galvanizers Association, dupleks sistem