Yangın Merdiveni Korkuluk Yüksekliği Kaç Olmalı?
Yangın merdiveni korkuluk yüksekliği, internette en çok karıştırılan konulardan biridir. Aynı soruya farklı yerlerde 90 cm, 100 cm ve 110 cm gibi birbirini tutmayan cevaplar verilir. Karışıklığın sebebi basittir: bu ölçü yangın yönetmeliğinde geçmez. Yangın yönetmeliği korkuluğun bulunmasını zorunlu kılar, yüksekliğini ise başka bir yönetmelik belirler.
Aşağıda hangi kuralın hangi mevzuattan geldiğini ayırarak anlattık. Rakamlar, yönetmeliklerin kendi metninden alınmıştır.
Kısa Cevap
Korkuluk yüksekliği en az 110 cm'dir ve bu ölçü Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nden gelir. Korkuluktaki boşluklar ise yük altında 10 cm çapından büyük olamaz. Yangın yönetmeliği ise bundan ayrı olarak, kaçış merdiveninin her iki yanında duvar, korkuluk veya küpeşte bulunmasını şart koşar.
Yangın Yönetmeliği Korkuluk Hakkında Ne Diyor?
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, kaçış merdivenlerini düzenleyen maddesinde şunu açıkça belirtir: her kaçış merdiveninin her iki yanında duvar, korkuluk veya küpeşte bulunması gerekir. Yani tek taraflı korkuluk, kaçış merdiveni için kural olarak yeterli sayılmaz; diğer taraf ya duvarla ya korkulukla kapatılmalıdır.
Aynı yönetmelikte geçen bir başka korkuluk hükmü genişlikle ilgilidir: genişliği 200 cm'yi aşan merdivenler, korkuluklarla 100 cm'den az ve 160 cm'den fazla olmayan parçalara ayrılır. Bu, geniş merdivenlerde kalabalığın kontrolsüz akmasını önlemek içindir.
Ancak bu yönetmelik korkuluğun kaç santimetre yüksekliğinde olacağını söylemez. Bu nedenle "yangın yönetmeliğine göre korkuluk 90 cm" gibi ifadeler kaynağı olmayan bilgilerdir.
110 cm Kuralı Nereden Geliyor?
Korkuluk yüksekliği Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 38. maddesinde tanımlanır. Bu maddeye göre balkon, teras, galeri boşluğu kenarı, sahanlık kenarı, birden fazla basamağı olan açık merdivenler ve rampalarda korkuluk, döşeme seviyesinden en az 1,10 metre yüksekliğinde yapılır.
Aynı maddede boşluk sınırı da vardır: korkulukta düşme, kayma veya yuvarlanma yoluyla güvenliği tehlikeye atacak boşluk bulunamaz; yük altında 0,10 metre çapından büyük boşluk geçirmemelidir. Dışarıya monte edilen çelik yangın merdivenlerinde dikey çubuk aralığı bu yüzden önemlidir , özellikle çocukların kullandığı binalarda.
Korkuluk Tek Başına Yeterli Değil: Yanındaki Ölçüler
Korkuluk doğru olsa bile merdivenin diğer ölçüleri uygun değilse yapı yönetmeliğe aykırı kalır. Yangın yönetmeliğinin kaçış merdivenleri maddesinde belirtilen temel ölçüler şunlardır:
- Basamak yüksekliği 175 mm'den çok olamaz. Yüksek basamak, tahliye hızını düşürür ve düşme riskini artırır.
- Basamak genişliği 250 mm'den az olamaz. Ayağın tam basmadığı basamak, panik anında en sık kaza sebebidir.
- Kova hattındaki en dar basamak genişliği konutlarda 100 mm'den, diğer yapılarda 125 mm'den az olamaz. Bu ölçü özellikle dairesel merdivenlerde belirleyicidir.
- Sahanlıklar, her döşeme düzeyinde 17 basamaktan çok ve 4 basamaktan az olmayan aralıklarla düzenlenir.
- Sahanlığın genişliği ve uzunluğu, merdiven genişliğinden az olamaz.
- Basamaklar kaymayı önleyen malzemeden olmak zorundadır.
- Sahanlığa açılan kapılar, hiçbir zaman kaçış yolunun üçte birinden fazlasını daraltacak şekilde konumlandırılamaz.
Merdiven genişliği tarafında ise kaçış yolu koridor veya hol olarak da kullanılıyorsa 110 cm'den, yüksek binalarda kaçış yolları ve merdivenler 120 cm'den dar olamaz. Bu genişlikler temiz genişlik olarak ölçülür; yani korkuluk, süpürgelik veya çıkıntılar bu ölçünün içinden düşülür. Sahada en sık yapılan hata tam burada olur: kaba ölçü uygun görünürken temiz ölçü sınırın altına iner.
Sahada En Sık Karşılaşılan Korkuluk Kusurları
Keşiflerde tekrar tekrar gördüğümüz kusurlar şunlardır: korkuluğun 110 cm'nin altında kalması, dikey çubuk aralığının fazla açık bırakılması, korkuluğun yalnızca tek tarafa yapılması, küpeştenin elle kavranamayacak kadar kalın veya keskin profilden seçilmesi ve dış merdivenlerde korkuluk bağlantı noktalarının korozyona bırakılması.
Bu kusurların çoğu montaj sırasında değil, projelendirme aşamasında önlenir. Ölçüler imalat öncesi doğru belirlenirse sahada düzeltme maliyeti doğmaz.
Mevcut Merdivenimiz Uygun mu, Nasıl Anlarız?
Basit bir ön kontrol listesiyle fikir edinebilirsiniz: korkuluk yüksekliğini döşemeden ölçün, iki çubuk arasına 10 cm'lik bir cisim geçiyor mu bakın, merdivenin her iki yanında duvar veya korkuluk olup olmadığını kontrol edin, basamak yüksekliğini ve genişliğini ölçün. Bu ölçülerden biri bile sınırın dışındaysa merdiven değerlendirilmelidir.
Kesin hüküm ise proje üzerinden verilir. Binanın kullanım sınıfı, yüksekliği ve kullanıcı yükü, hangi maddelerin uygulanacağını değiştirir. Bu yüzden ölçüm sonrası değerlendirmeyi keşif raporuyla birlikte yapmak doğru olur.
Sık Sorulan Sorular
Yangın merdiveni korkuluk yüksekliği kaç cm olmalı?
En az 110 cm olmalıdır. Bu ölçü Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 38. maddesinden gelir ve döşeme seviyesinden ölçülür. Yangın yönetmeliği korkuluğun bulunmasını zorunlu kılar ancak yükseklik rakamı vermez.
Korkuluk çubukları arası boşluk ne kadar olabilir?
Korkulukta düşme, kayma veya yuvarlanma yoluyla güvenliği tehlikeye atacak boşluk bulunamaz; yük altında 0,10 metre çapından büyük boşluk geçirmemelidir. Uygulamada bu, dikey çubuk aralığının 10 cm'yi aşmaması anlamına gelir.
Merdivenin tek tarafına korkuluk yapmak yeterli mi?
Kaçış merdivenlerinde yeterli değildir. Yangın yönetmeliği, her kaçış merdiveninin her iki yanında duvar, korkuluk veya küpeşte bulunmasını şart koşar. Bir taraf duvara dayanıyorsa o taraf duvarla karşılanmış sayılır, açık kalan taraf korkulukla kapatılır.
Basamak ölçüleri korkuluğu etkiler mi?
Doğrudan etkilemez ancak aynı denetimde birlikte değerlendirilir. Basamak yüksekliği 175 mm'yi aşamaz, basamak genişliği 250 mm'den az olamaz. Korkuluk uygun olsa bile basamak ölçüsü sınır dışındaysa merdiven uygunsuz kabul edilir.
Geniş merdivende ortaya korkuluk zorunlu mu?
Genişliği 200 cm'yi aşan merdivenler korkuluklarla parçalara ayrılır. Bu parçalar 100 cm'den dar, 160 cm'den geniş olamaz. Amaç, kalabalık tahliyede akışın kontrol altında kalmasıdır.
Eski merdivenimizin korkuluğunu yükseltmek yeterli olur mu?
Bazı durumlarda yeterli olur, bazı durumlarda olmaz. Yalnızca korkuluk yüksekliği eksikse yükseltme çözüm olabilir. Ancak basamak ölçüleri, merdiven genişliği veya sahanlık düzeni de uygun değilse tek başına korkuluk müdahalesi yapıyı uygun hâle getirmez. Karar, ölçüm sonrası verilir.
Kaynaklar
Bu sayfadaki ölçüler, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ile Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin yürürlükteki metinlerinden alınmıştır. Binanızın kullanım sınıfına göre ek hükümler uygulanabilir; kesin değerlendirme için keşif ve proje incelemesi gerekir.
İlgili Sayfalar
Korkuluk ölçüleri imalat aşamasında belirlenir; süreci yangın merdiveni imalatı sayfamızda anlattık. Montaj sonrası kontrol listesi için yangın merdiveni montajı, düzenli kontrol için yangın merdiveni bakımı yazımıza bakabilirsiniz. Diğer ölçü kuralları yönetmelik sayfamızda, merdiven tipleri ise çeşitler sayfamızda.